เรื่องสั้นสำหรับวันนี้

ช่วงต้นปีที่ผ่านมาเขาว่าเศรษฐกิจไม่ค่อยดีครับ
    ซึ่งจากเหตุการณ์รอบๆ ตัวผมก็เป็นอย่างนั้นจริงๆ งานประจำของผมซึ่งก็คือการนำพานิตยสาร happening ให้อยู่รอดตลอดฝั่ง ก็หนักหนาขึ้นมามากเลยครับ ยอดโฆษณาหายวูบ แม้ยอดขายหนังสือจะดีขึ้นบ้างแต่ก็ไม่ช่วยอะไรมาก อย่างที่คงเคยได้ยินว่าการทำนิตยสารสมัยนี้อยู่ได้ด้วยโฆษณา …มันก็เป็นอย่างนั้นจริงๆ น่ะครับ ผมเลยต้องโหมทำงานหนักมากขึ้นเยอะ ยอดโฆษณาหาย ก็ไปหางานอย่างอื่นมาทำเพื่อเสริมรายได้ให้บริษัท ประมาณนี้น่ะครับ
    เขียนมานี่ก็เพื่อจะบอกว่า ทำไมผมถึงไม่ได้อัพบล็อกตั้งนานนั่นเอง ฮ่าๆๆๆ
    แต่ช่วงหลายเดือนที่ไม่ได้อัพบล็อก ผมก็ยังได้อ่านงานเืรื่องสั้นเยอะมากๆ ครับ เหตุผลส่วนหนึ่งนั้นก็เนื่องมาจากหน้าที่ที่ต้องแนะนำหนังสือลงใน happening อยู่แล้ว ก็เลยมักจะเลือกหนังสือรวมเรื่องสั้นมาอ่านแล้วเอามาแนะนำเพราะชอบวรรณกรรมประเภทนี้เป็นทุนเดิม นอกจากนี้ใน happening เองยังเปิดหน้าเรื่องสั้นมาตั้งแต่ต้นปีด้วยครับ ก็มีเรื่องสั้นอีกส่วนหนึ่งที่ผมได้จากนักเขียนเก่งๆ มาให้อ่านและลงตีพิมพ์กัน
    เรียกว่าช่วงที่ผ่านมาผมอ่านเรื่องสั้นไปหลายสิบเรื่องเลยล่ะ
    ในจำนวนนี้ มีเรื่องสั้นอยู่ 3-4 เรื่องที่อยากจะมาแนะนำให้ไปหามาอ่านกันครับ เพราะผมอ่านแล้วประทับใจสุดๆ เลยน่ะ เวลาไปเจออะไรที่มันโดนใจขนาดนี้ก็อยากจะบอกต่อนะครับ

    เรื่องแรกเป็นเรื่องสั้นของ ปราบดา หยุ่น ที่ตีพิมพ์ใน happening ฉบับเดือนมีนาคม หน้าปก แสตมป์-ญารินดา ครับ เรื่องนี้ชื่อว่า นิทานจบดี เป็นเรื่องสั้นเรื่องล่าสุดของปราบดา (ที่ผมไ้ด้อ่านต่อจากที่เขาเขียนใน เสียงเล่าเรื่องจากเครื่องฉาย) เรื่องสั้นเรื่องนี้เล่าถึงหญิงสาวคนหนึ่งที่มีความฝันแปลกประหลาด เธอมักจะฝันถึงอดีตเพื่อนร่วมชั้นวัยเรียนที่ชื่อ นิทาน จบดี ในสภาพน่าสยดสยองอยู่บ่อยๆ ครับ ภาพเหล่านี้ติดอยู่ในใจของเธอมานาน แล้วเธอก็ไม่รู้เลยว่าจริงๆ แล้วอดีตเพื่อนร่วมชั้นของเธอคนนั้นเป็นตายร้ายดีอย่างไร ความเจ๋งของเรื่องนี้คือมันไม่ใช่เรื่องสั้นสยองขวัญ (แม้จะมีอารมณ์นั้นอยู่ไม่น้อย) ไม่ใช่เรื่องสั้นแนวประชดเสียดสี (ถึงจะมีอารมณ์นั้นอยู่เหมือนกัน) แต่เป็นเรื่องสั้นที่สะท้อนความเป็นมนุษย์แบบหนึ่งที่คนอ่านอย่างเราๆ ยากจะปฏิเสธความ ‘สมจริง’ ของความรู้สึกนี้ได้ ที่ถ้าเราไปตกอยู่ในสถานการณ์ของตัวละครหลักทั้งสองตัว ก็น่าจะกระทำและรู้สึกแบบเดียวกันกับพวกเธอเช่นกัน
    เรื่องสั้นเรื่องนี้บอกได้ว่าชีวิตจริงไม่ใช่นิทาน และยังบอกเราได้อีกว่า ปราบดา ก้าวไปไกลเพียงใดแล้ว
    ถัดมาเป็นงานที่ออกมาตั้งแต่ปีก่อน อยู่ในหนังสือรวมเรื่องสั้นชื่อ ไม่ย้อนคืน ของ อุทิศ เหมะมูล ครับ จริงๆ หนังสือเล่มนี้โปรยปกว่าเป็นรวมเรื่องสั้นที่ว่าด้วย ‘ระยะห่างและการสื่อสารของความสัมพันธ์อันร้าวลึก’ ซึ่งโดยสรุปแล้วแทบทุกเรื่องก็เป็นอย่างนั้นจริงๆ ครับ ส่วนใหญ่เป็นความสัมพันธ์ของคู่รัก แต่มีอยู่สองเรื่องที่ไม่ใช่เรื่องของคู่รัก คือเรื่อง เปลี่ยว ที่ว่าด้วยความสัมพันธ์ของพี่-น้องที่ฝ่ายพี่เข้าเมืองมาเรียนและมาทำงานเป็นศิลปินแล้วหลายปี ในขณะที่ฝ่ายน้องที่อยู่บ้านนอกนั้นเฝ้ามองพี่ห่างๆ และเห็นพี่เป็นฮีโร่ตลอดมา จนวันหนึ่งน้องก็ตัดสินใจหนีออกจากบ้านมาหาพี่ เพื่อจะเอาอย่างพี่ และเป็นผลให้แม่ที่อยู่ต่างจังหวัดต้องโทรมาโวย สั่งให้พี่ไปดูแลน้องด้วย การกระทำของพี่ชายในเรื่องนี้ดูเหมือนจะรักและหวังดีกับน้องชายครับ แต่ก็ไม่แน่ หากเปรียบเทียบกับเรื่องสั้นอีกเรื่องที่อุทิศเลือกเป็นเรื่องปิดเล่มคือ ด้วยรักและความลับเล็กๆ ที่เล่าเรื่องของอากงกับลูกสาวคนสุดท้อง ที่แกเลี้ยงมากับมือตั้งแต่ตัวเล็กๆ สองพ่อลูกอยู่ด้วยกันสองคนมานานเพราะคนอื่นในครอบครัวแยกบ้านออกไปด้วยเหตุผลต่างๆ กัน ความสัมพันธ์แบบครอบครัวจีนที่ไม่ค่อยได้แสดงออกด้านความรักอย่างหวานชื่น แต่ก็มีร่องรอยของความห่วงใยต่อกันให้เห็นตลอดทั้งเรื่องนั้นขัดแย้งกับคู่พี่น้องในเรื่อง เปลี่ยว อยู่ไม่น้อย ในขณะที่ลูกๆ คนอื่นของแกพยายามแสดงความรักกับพ่อผู้แก่ชราด้วยวิธีทั่วๆ ไป (เช่นซื้ออาหารบำรุงสุขภาพมาให้ หรือซื้อเครื่องฟอกอากาศมาให้) แต่ก็ดูจะไม่ได้เข้าอกเข้าใจอากงเท่าไหร่ เรื่องมาถึงจุดพลิกผันเมื่อวันหนึ่งอากงกับลูกสาวคนเล็กต้องผิดใจกันเพราะความรักนะครับ แล้วก็ไม่ใช่การผิดใจกันแบบชั้นเดียวประมาณว่า อุ๊ย เข้าใจผิด หรือ ชั้นทำไปเพราะหวังดี อะไรทำนองนั้นด้วย
    ความสัมพันธ์ระหว่างคนที่เห็นว่าต่างฝ่ายต่างนิ่งๆ นั้นบางทีมันซับซ้อนได้ขนาดไหน อุทิศ แสดงไว้ในเรื่องสั้นเรื่องนี้อย่างน่าประทับใจเหลือเกินครับ
    สุดท้าย ผมชอบเรื่องสั้นขนาดยาวชื่อ สัญญาณจากอนาคต ในหนังสือ คลื่นถี่ความเหงา ของนักเขียนหนุ่มชาวญี่ปุ่น โอตสึ อิจิ มากๆ ครับ นักเขียนคนนี้เป็นเซียนในเรื่องการวางพล็อตหักมุม เขย่าขวัญ ตลอดจนงานเขียนประเภทไซไฟ แฟนตาซีเขาก็เคยเขียนมาแล้ว ถ้าติดตามมาโดยตลอดจะพบว่าพล็อตเรื่องสั้นของไอ้หนุ่มคนนี้มันไร้ข้อจำักัด แล้วก็มัีกจะจบลงอย่างสวยงามหรือไม่ก็ทิ้งความรู้สึกรุนแรงไว้ให้กับคนอ่านไ้ด้เสมอ เขาเป็นนักเขียนมือรางวัลที่ได้รางวัลมาแล้วเพียบ และก็มีงานแปลของเขาในเมืองไทยโดย JBook ในเครือ Bliss อยู่หลายเล่มครับ ที่ดังๆ หน่อยก็อย่างเช่น นัดหมายในความมืด, ฤดูร้อน ดอกไม้ไฟ และร่างไร้วิญญาณของฉัน, รอยสักรูปหมา และที่ขอแนะนำอย่างแรงก็คือ Goth คดีตัดข้อมือ ที่จัดแปลโดยเนชั่นครับ
    เอาล่ะ กลับมาที่เรื่องสั้น สัญญาณจากอนาคต อีกที เรื่องสั้นเรื่องนี้เริ่มต้นคล้ายหลายเรื่องของ โอตสึ อิจิ คือเป็นเรื่องของเด็กมัธยมที่มีประสบการณ์ฝังใจแปลกประหลาดในวัยเด็ก แต่ตัวละคร ‘ผม’ ในเรื่องนี้เจอประสบการณ์เหนือธรรมชาติเพียงแ่ค่ไปเจอเพื่อนใหม่ที่อ้างว่าเห็นภาพจากอนาคตได้ ซึ่งก็ไม่แน่ใจเหมือนกันว่าไอ้เพื่อนคนนี้มันเห็นได้จริงหรือเปล่า เพราะฟังดูโม้ๆ อยู่เหมือนกัน เรื่องแปลกๆ เรื่องนี้นับว่าธรรมดาเอามากๆ เมื่อเทียบกับเรื่องเหนือธรรมชาติหรือเรื่องชวนเขย่าขวัญในงานเขียนหลายๆ เรื่องที่ผ่านมาของ โอตสึ อิจิ ครับ แล้วมันก็คงจะธรรมดามากถ้าไอ้ตัวละครเพื่อนที่อ้างว่าเห็นภาพอนาคตคนนี้มันไม่หลุดปากทำนายว่า ‘ผม’ จะได้แต่งงานกับเพื่อนสาวอีกคนหนึ่งซึ่งเป็นเพื่อนสนิทของทั้งสองคนด้วย คือเมื่อมีคำทำนายนี้เกิดขึ้น ตามประสาเด็กๆ ที่ยังเขินอายเรื่องความรัก ก็มีผลให้ ‘ผม’ กับเพื่อนสาวคนนี้แยกห่างกันออกไปโดยปริยาย แล้วชีวิตของ ‘ผม’ ก็เริ่มหักเหออกมา และเข้าสู่จุดที่ตกต่ำลงเรื่อยๆ ด้วยความดื้อดึงและความไร้เดียงสาบางประการของเจ้าตัวนับตั้งแต่นั้น เขาเลิกเรียน หางานประจำทำไม่ได้ และในที่สุดก็กลายเป็นคนที่ไม่ประสบความสำเร็จในชีวิต
    ดีกรีความสยองหรือความพิศวงในเรื่องสั้น สัญญาณจากอนาคต นั้นนับว่าน้อยมาก แ่ต่โอตสึ อิจิ สามารถคุมอารมณ์ทั้งตัดสลับ ทั้งทิ้งท้ายระหว่างท่อนให้คนอ่านตามเรื่องไปชนิดที่วางไม่ลงเพราะเดาจุดจบไม่ออกจริงๆ และตอนจบของเรื่องนี้เขาก็ทำได้ดีมากๆ ครับ ผมเล่าอะไรไม่ได้เลยล่ะ แล้วก็ไม่อยากบอกใบ้ด้วย แต่เอาเป็นว่านี่เป็นเรื่องสั้นที่อ่านจบแล้วจะทำให้คุณรู้สึกอิ่มๆ ในหัวใจทั้งที่ยังเหงาๆ อยู่ได้มากที่สุดเรื่องหนึ่ง และด้วยความที่เรื่องมันไม่หวือหวาในพล็อตมากมาย แต่ดันก่อความรู้สึกได้ท่วมท้นขนาดนี้ งานนี้จึงเป็นงานที่บอกได้ว่า โอตสึ อิจิ เป็นผู้ใหญ่ขึ้นกว่าตอนที่เขาแจ้งเกิดอย่างฉูดฉาดด้วยเรื่องสั้นหักมุมที่สนุกสุดเหวี่ยงพวกนั้นแล้ว
    เล่าสู่กันฟังแค่นี้ ลองไปหาอ่านดูกันก็แล้วกันถ้าเผื่อว่าสนใจนะครับ ผมคิดว่าเรื่องสั้นดีๆ จะช่วยให้เราได้ความรู้สึกและแง่คิดดีๆ ตลอดจนอาจจะหันกลับมาทบทวนตัวเองในเรื่องต่างๆ อีกด้วย สิ่งเหล่านี้น่าจะจำเป็นสำหรับโลกวันนี้ที่คนช่างขัดแย้งและไม่เข้าใจกันรวมทั้งไม่เข้าใจตัวเองด้วยก็มีครับ
    แล้วเมื่อมีเวลาว่างจากการต่อสู้พิษเศรษฐกิจ เราจะมาเจอกันใหม่.

รวมเรื่องสั้นดีๆ ในปี 2551

เพราะหน้าที่ที่จะต้องเขียนแนะนำหนังสือในนิตยสาร happening (คอลัมน์ ๙) ทำให้ผมต้องอ่านหนังสือดีๆ อย่างน้อยเดือนละ 9 เล่มเลยล่ะครับ
    และในปี 2551 ผมได้อ่านหนังสือรวมเรื่องสั้นดีๆ หลายเล่ม ส่วนหนึ่งอาจเป็นเพราะปีนี้ซีไรต์เป็นรอบของการประกวดเรื่องสั้นนะครับ เลยมีหนังสือแนวนี้ออกมาเยอะเลยล่ะ และส่วนหนึ่งเป็นเพราะผมหลงรักวรรณกรรมประเภทนี้อยู่แล้ว ถึงยังไงก็ต้องไปขวนขวายหามาอ่านอยู่ดี
   ในช่วงเปลี่ยนผ่านปีเก่าเข้าปีใหม่อย่างนี้ ผมก็เลยอยากจะเอาหนังสือรวมเรื่องสั้นที่ประทับใจในรอบปีมาแนะนำกันสักหน่อย
    มาดูกันดีกว่าว่ามีเล่มไหนบ้าง…

    เล่มแรก ผมเลือก เหมือนว่าเมื่อวานนี้เอง ของกวีซีไรต์ คุณเรวัตร์ พันธุ์พิพัฒน์ ครับ เรื่องสั้นของคุณเรวัตร์ทรงพลังมากๆ ทุกเรื่องไล่เรียงด้วยสำนวนลีลาและบรรยากาศแบบที่กวีเท่านั้นถึงจะทำได้ มีการใช้สัญลักษณ์ท้าทายให้คนอ่านตีความ และมีความโรแมนติกในแบบที่ไม่หวานเอียน กิมมิกสำคัญของรวมเรื่องสั้นเล่มนี้คือแต่ละเรื่องยังเชื่อมกันด้วยตัวละครตัวหนึ่ง ที่บางเรื่องแตะเพียงนิดหน่อย แต่บางเรื่องก็ว่าด้วยตัวละครตัวนี้ โดยสรุปแล้ว ผมว่าถ้าหนังสือเล่มนี้ออกมาเร็วกว่านี้อีกสักหน่อย แล้วทันส่งชิงซีไรต์ ก็จะเป็นเล่มหนึ่งที่เป็นตัวเต็งไปด้วยแน่นอนครับ

   เล่มต่อมา ขอแนะนำ นารีปราโมทย์และเรื่องรักใคร่อื่นๆ ของคุณเอื้อ อัญชลี ครับ ช่วงหลังๆ นี้เธอโด่งดังจากคอลัมน์ สามก๊กฉบับคนกันเอง ในมติชนสุดสัปดาห์ แต่ว่าจริงๆ แล้วเธอเป็นนักเขียนเรื่องสั้นผู้เอาจริงเอาจังมานานแล้ว เรื่องสั้นของคุณเอื้อมีขนาดไม่ยาวครับ คือเรื่องหนึ่งไม่เกิน 10 หน้าหนังสือ แต่ทุกเรื่องในเล่มนี้เล่าเรื่องความรักในความสัมพันธ์แบบต่างๆ ได้อย่างน่าสนใจ คุณเอื้อใช้ความเป็นผู้หญิงขุดเข้าไปในจิตใจและอารมณ์ที่ยากจะคาดเดาของตัวละครต่างๆ ซึ่งมีทั้งเด็กจนไปถึงวัยกลางคนเลย และที่น่าสนใจคืออารมณ์ของเรื่องสั้นยังหลากหลาย มีตั้งแต่โรแมนติกสุดๆ อย่างเรื่อง “นารีปราโมทย์” เรื่องขำๆ ขื่นๆ ปนเสียดสีอย่าง “Korean Love” ไปจนถึงเรื่องเปรี้ยวๆ อย่าง “ปอกกล้วยเข้าปาก” คือโจทย์ที่ว่าด้วย ‘เรื่องรักใคร่’ นั้นอาจจะดูแคบๆ สักหน่อย แต่คุณเอื้อตีโจทย์นี้ได้กว้างไกล และสนุกสนานมากๆ ครับ

    ต่อกันด้วย เสียงเล่าเรื่องจากเครื่องฉาย เป็นรวมเรื่องสั้นจาก 6 นักเขียน คือ อนุสรณ์ ติปยานนท์, ปราบดา หยุ่น, 10 เดซิเบล, อุทิศ เหมะมูล, กิตติพล สรัคคานนท์ และ ภานุ ตรัยเวช ที่มีคอนเสปต์ว่าด้วย ‘ศิลปะส่องทาง’ ซึ่งแต่ละคนก็ตีโจทย์อย่างลึกล้ำ เรื่องสั้นของนักเขียนทั้ง 6 ก็โชว์ฝีมือกันแบบไม่ยอมน้อยหน้าจนใช้เป็นตัวอย่างของพัฒนาการเรื่องสั้นไทยในยุคปัจจุบันว่าไปถึงไหนกันแล้วได้ดีทีเดียว (ผมชอบเรื่องของ ปราบดา หยุ่น กับ อุทิศ เหมะมูล เป็นพิเศษครับ) หนังสือเล่มนี้ยังทำเป็นเวอร์ชัน 2 ภาษาอีกด้วย ซึ่งอาจทำให้ราคาแพงไปนิด แต่ก็น่าสะสมอยู่ดีนะครับ

    เคหวัตถุ ของ อนุสรณ์ ติปยานนท์ ก็เป็นอีกเล่มที่โดดเด่นในใจผมประจำปีนี้นะครับ หนังสือเล่มนี้เป็นรวมเรื่องสั้นที่ให้อารมณ์ ‘โพสโมเดิร์น’ ที่สุดที่ได้เข้ารอบสุดท้ายซีไรต์ปีนี้ (บางคนอาจจะบอกว่า อ่านไม่รู้เรื่องที่สุดก็ได้) แต่เรื่องสั้นทั้ง 8 ที่เริ่มต้นด้วยการเล่าเรื่องสิ่งของซึ่งส่งผลกับชีวิตอย่างแปลกๆ ในเรื่องแรกๆ แล้วลามไปถึงเรื่องราวอื่นๆ ในเรื่องหลังๆ ก็พาเราไปผจญภัยในจินตนาการได้อย่างสุดเหวี่ยง …ไม่ใช่การผจญภัยแบบแฟนตาซีหรือเข้าสู่โลกเวทย์มนต์อะไรเทือกนั้นนะครับ แต่มันเป็นการผจญภัยในโลกธรรมดาทุกๆ วันของเรานี่ล่ะ เพียงแต่มันทำให้เรามองโลกธรรมดารอบๆ ตัวด้วยสายตาที่เปลี่ยนไปได้เลย

    เล่มสุดท้าย ผมยังประทับใจกับนักเขียนเรื่องสั้นรุ่นใหญ่ที่ผมตามงานมาเนิ่นนานอย่างคุณจำลอง ฝั่งชลจิตร กับ เรื่องบางเรื่อง เหมาะจะเป็นเรื่องจริงมากกว่า นะครับ คุณจำลองเป็นนักเขียนที่จริงจังกับงานประเภทเรื่องสั้นมากๆ และจริงจังมาร่วม 30 ปีแล้ว ที่น่าชื่นชมคือแกยังคงหาหนทางใหม่ๆ ให้งานของตัวเองอยู่เสมอ (และมักจะหาได้เสียด้วย) อย่างในเล่มนี้ก็อย่างที่ชื่อปกจั่วเอาไว้ เพราะเหมือนว่าคุณจำลองจะเล่นสนุกกับการกระโดดข้ามเส้นแบ่งระหว่างเรื่องแต่ง เรื่องจริง และงานเขียนอีกหลายแบบอย่างสนุกสนานและมีชั้นเชิง ยกตัวอย่างง่ายๆ สักเรื่องแล้วกันนะครับ อย่างในเรื่องสั้นชื่อเดียวกับชื่อปกหนังสือนี่ล่ะ คุณจำลองเล่าถึงเด็กหญิงที่พยายามรบเร้าให้นักเขียนเอาโศกนาฏกรรมในชีวิตจริงของตัวเองไปเขียนเป็นวรรณกรรม แต่เพราะนักเขียนเห็นว่าเรื่องของเด็กหญิงมัน ‘จริงเกินไป’ เลยไม่ได้ให้ค่ากับเรื่องแสนเศร้าของเธอสักเท่าไหร่ ครับ, เรื่องบางเรื่องเหมาะจะเป็นเรื่องจริงเท่านั้น แล้วนักเขียนเขียนอะไรล่ะ เขียนเรื่องที่ไม่จริงอย่างนั้นหรือ?
    เคยมีคนบอกว่า ‘ศิลปะคือการเล่าเรื่องโกหกเพื่อให้ผู้เสพค้นพบความจริง’ ผมคิดว่าคุณจำลองทำให้เราต้องใคร่ครวญกับประโยคนี้ให้ถี่ถ้วนอีกหลายชั้นเลยทีเดียว
    ทั้งในฐานะนักอ่าน และในฐานะนักเขียนเลยล่ะ

    มาถึงตรงนี้ ก็อยากจะถามไถ่กับคนที่เข้ามาอ่านบล็อกของผมทั้งปีอยู่เหมือนกันครับ ว่าปีนี้ได้อ่านเรื่องสั้นที่โดนใจกันบ้างหรือยัง?

มองจากข้างล่าง

ช่วงนี้รู้สึกว่าตัวเองเนื้อหอมเป็นพิเศษครับ เพราะได้รับชวนเชิญไปเขียนในหนังสือหลายๆ ฉบับเลย มีตั้งแต่หนังสือที่น้องๆ ในมหาวิทยาลัยทำกันเอง ไปจนถึงหนังสือที่เอาไว้ให้ผู้ใหญ่อ่าน
    นิตยสาร Mix เป็นหนังสือที่เอาไว้ให้ผู้ใหญ่อ่านเล่มหนึ่งซึ่งผมได้รับชวนไปเขียนมาเมือเดือนก่อนครับ คอลัมน์ที่เขาให้ผมไปเป็นแขกรับเชิญนั้นชื่อว่า In My Life ซึ่งจะว่าไปแล้วเป็นชื่อเพลงโปรดของผมที่มาจากฝีมือ The Beatles นะครับ ฟังเพลงนี้ทีไรน้ำตาซึมทุกที แล้วอย่างนี้ผมจะปฏิเสธไม่เขียนได้อย่างไร
    แต่การเขียนเรื่องสิ่งที่เกิดขึ้นในชีวิตนั้นจะว่าไปก็ยากแสนยาก เพราะชีวิตคนเราล้วนมีอะไรเกิดขึ้นมากมาย เอาแค่แต่ละวันให้ผ่านพ้นไปก็วุ่นวายเหลือเกินแล้ว (ไม่เชื่อลองอ่านข่าวการเมืองช่วงนี้สิครับ)
    เรื่องที่ผมเขียนให้หนังสือ Mix ไม่รู้ว่าตอบโจทย์ของเขาได้ตรงแค่ไหน แต่ผมเลือกเขียนเรื่องหนึ่งซึ่งอยู่ในใจผมมาทั้งชีวิตครับ
    นั่นก็คือเรื่อง ‘ท้องฟ้า’

* * * * * * * * * *

มองจากข้างล่าง

    วันหนึ่งในฤดูหนาวเมื่อยี่สิบห้าปีก่อน ตอนนั้นผมอายุราวสิบขวบ กำลังวิ่งเล่นกับเพื่อนๆ อยู่ที่โรงเรียนแถวชานเมืองในช่วงพักเที่ยง ลมหนาวเย็นเยียบพัดโหมเป็นระยะ ตัดกับความอบอุ่นของแสงแดดในฤดูหนาว กลุ่มของพวกเราวิ่งไล่กันห่างออกมาจากเด็กๆ กลุ่มใหญ่ในสนามฟุตบอล เราวิ่งๆๆ ตามกันมาจนถึงพื้นที่ด้านข้างของโรงเรียนที่มีทิวต้นสนปลูกเรียงราย พื้นดินใต้ฝ่าเท้าอ่อนนุ่มจากซากใบสนจำนวนมหาศาลที่หล่นลงมาทับถมกันนานนับเดือน ใครคนหนึ่งหกล้มกลิ้งลงไปกองใต้ต้นสนใหญ่ พวกเราหัวเราะแล้วกระโดดทิ้งตัวตามลงไปนอนทับกันเป็นกอง ใบสนเรียวยาวสีน้ำตาลบนพื้นปลิวฟุ้ง ผมกลิ้งตัวไปนอนเคียงข้างกับเพื่อนๆ
    วูบนั้นลมหนาวพัดมาหอบใหญ่ ฉุดให้ใบสนที่พร้อมจะปลิดตัวอำลาจากกิ่งปลิวร่อนลงมามากมาย พวกเราหยุดเสียงหัวเราะแล้วมองดูภาพนั้นด้วยความพิศวง
    ก่อนหน้านั้นไม่กี่วินาที ภาพในสายตาของผมยังเป็นภาพเพื่อนๆ ในเสื้อกันหนาวหลากสีวิ่งไล่ตามกันมาเป็นพรวน ความคิดในหัวยังเป็นการพยายามไล่ตีไล่เตะคนที่อยู่ตรงหน้าแล้วคอยหลบมือไม้ของคนที่วิ่งตามมา เสียงก้องในสองหูยังเป็นเสียงหัวเราะและคำด่าขำๆ แบบเด็กๆ แต่ชั่วขณะที่พวกเราล้มลงนอนเรียงกัน ภาพเบื้องหน้าพลันเปลี่ยนเป็นภาพท้องฟ้าเวิ้งว้างกว้างไกล ก้อนเมฆสีขาวยิ่งกว่าขาวลอยเต็มฟ้า ใบสนมากมายค่อยๆ ร่อนสู่พื้น บางใบตกลงมาสัมผัสตามตัวของพวกเราเบาๆ
    พวกเราพากันเงียบลงไป ต่างคนต่างจดจ้องมองขึ้นไปบนฟ้า ก้อนเมฆสีขาวลอยเลื่อนอ้อยอิ่ง ยอดสนโอนเอนไปมาตามแรงลม และวันเวลาของพวกเรายังอีกยาวไกล
    ใครคนหนึ่งถอนหายใจออกมาเบาๆ
    ไม่ใช่เสียงถอนหายใจจากความกลุ้มใจ แต่เป็นเสียงแสดงความสุขสมจากการได้เสพความสวยงามของภาพท้องฟ้าเบื้องบน
    กระนั้น ใครอีกคนก็พูดแซวขึ้นว่า “มึงจะกลุ้มใจอะไรนักหนาวะ”
    เราหัวเราะออกมากันครืนใหญ่ เพราะรู้ดีว่า ชั่วขณะนั้น ไม่มีใครต้องกลุ้มใจอะไรสักหน่อย ทุกคนกำลังมีความสุขอยู่ต่างหาก

* * * *

    เย็นวันหนึ่งในฤดูฝนเมื่อสิบแปดปีก่อน ผมอายุราวสิบเจ็ดปี กำลังเรียนอยู่ชั้นมัธยมปลาย มันเป็นเย็นวันอาทิตย์ที่ไม่มีใครอยู่บ้านนอกจากผม ทุกคนออกไปทานข้าวข้างนอก ทิ้งให้ผมหมกมุ่นอยู่กับหนังสือเรียนและการบ้านที่กำลังติดพัน ตอนนั้นเป็นช่วงใกล้สอบที่ผมต้องเริ่มอ่านหนังสือเตรียมตัวไว้บ้างแล้ว ไหนยังจะมีการบ้านอีกหลายๆ วิชาที่กองสุมอยู่ ผมสะสางมาแล้วตั้งแต่เย็นวันศุกร์ แล้วก็ทำๆๆๆ ไปจนถึงเย็นวันอาทิตย์ มีหยุดพักบ้างก็ตอนที่ต้องกินข้าว นอนหลับ และออกไปเรียนพิเศษ แต่งานที่ค้างก็ยังคาอยู่อีกเยอะ ไม่น่าเชื่อว่าระบบการศึกษาไทยจะทำให้เด็กวัยรุ่นคนหนึ่งเหน็ดเหนื่อยได้ขนาดนี้
    อีกไม่กี่เดือนผมจะต้องสอบเอ็นทรานซ์ ผมมีคณะที่ใฝ่ฝันอยากจะเรียนมาเนิ่นนาน แผนการอ่านหนังสือสอบที่วางไว้ยาวนานว่าตอนไหนจะต้องอ่านอะไรก็ดำเนินมาด้วยดี แต่มองไปข้างหน้าแล้วหนทางยังอีกไกล ผมนึกสงสัยว่าจะมีสักครั้งไหมที่ตัวเองจะเผลอไผลตบะแตก ทนอ่านหนังสือและทนไปเรียนพิเศษตามแผนการไม่สำเร็จ หรือถ้าเกิดผมทำได้สำเร็จหมดทุกขั้นตอนแล้ว แต่ดันเอ็นทรานซ์ไม่ติดล่ะ นั่นหมายความว่าสิ่งที่เพียรทำมายังไม่ดีพออย่างนั้นหรือ?
    นึกถึงอนาคตแล้วผมก็ถอนหายใจ มองดูตำรับตำราตรงหน้าแล้วก็รู้สึกห่อเหี่ยวเหลือเกิน
    เสียงแตรรถยนต์ดังปี๊นๆ ที่หน้าประตูรั้วบ้าน ครอบครัวผมคงจะกลับมาจากข้างนอกแล้ว ผมชะโงกหน้าออกไปดูที่หน้าต่าง แล้วผมก็เห็นภาพนั้น…
    มองไกลจากประตูรั้วบ้านของผมออกไป ดวงอาทิตย์กำลังจะลาลับ ขอบฟ้าทิศตะวันตกยามเย็นนั้นเป็นสีส้มเศร้าสร้อย เบื้องบนเป็นสีดำสนิทไปแล้ว ริ้วเมฆสีคล้ำเบาบางวางพาดเป็นระยะๆ
    ความหนักหน่วงของชีวิตกดทับจนใจสะท้อน ผมยืนมองภาพนั้นอยู่ครู่หนึ่ง สีส้มตรงขอบฟ้าค่อยๆ ถูกสีดำกัดกลืนอย่างมั่นคงเชื่องช้า คล้ายกับว่าดวงตะวันจะไม่มีวันขึ้นมาอีกแล้ว ผมมองภาพนั้นแล้วหวั่นไหว มองเหนือขึ้นไปบนท้องฟ้าก็ยิ่งมืดสนิทไม่มีแม้แสงดาว คล้ายกับว่าวันพรุ่งนี้ไม่มีอยู่จริง
    ชั่วขณะนั้นผมรู้สึกเศร้าใจอย่างบอกไม่ถูก
    บอกไม่ถูก …แต่ก็จดจำความรู้สึกนั้นได้จนวันนี้

* * * *

    ยามสายวันหนึ่งของปลายฤดูหนาวเมื่อสิบปีก่อน ตอนนั้นผมอายุยี่สิบห้าปี หลังจากที่ค้างคืนระหว่างทางมาแล้วหนึ่งคืน ผมกับเพื่อนอีกสองคนกำลังเดินตามหลังไกด์นำทางขึ้นสู่ยอดดอยหลวงเชียงดาว เมื่อเช้านี้ผมกับเพื่อนๆ ลุกขึ้นมาจัดแจงสัมภาระและรีบแข่งกันเดิน เรารู้ดีว่าวันนี้แหละจะได้ไปถึงยอดดอยหลวงเชียงดาวแล้ว
    ระหว่างทางที่เดินขึ้นไป น้ำค้างยังไม่ทันระเหยแห้งไปจากต้นหญ้าข้างทางซึ่งสูงระดับเอว ทำเอาเสื้อผ้าของเราเปียกชุ่มไปหมด ทางเดินก็ยิ่งเปียกชื้น แม้ไม่ถึงกับชวนลื่นไถลแต่ก็ทำให้เราต้องระมัดระวังในการก้าวเดินแต่ละก้าว แถมยิ่งเดินขึ้นที่สูงก็ยิ่งเหนื่อยง่าย เราค่อยๆ ก้มหน้าก้มตาเดินๆๆๆ ไปเรื่อย ยิ่งก้าวไปก็ยิ่งไม่มีบทสนทนาระหว่างเรานอกจากเสียงหอบและเสียงถอนหายใจเป็นระยะๆ
    จนเมื่อเราเดินขึ้นไปถึงที่ราบเล็กๆ บนยอดดอยแล้วนั่นแหละ ผมจึงได้เงยหน้าขึ้นมองภาพวิวที่ตั้งใจจะมาดูอย่างเต็มตา
    น่าเสียดายที่วันนั้นไม่มีทะเลหมอก แต่ภาพภูเขา ภูเขา และภูเขาที่มีให้เราเห็นจนสุดสายตาก็สร้างความน่าตื่นใจได้มากมายแล้ว มองลงไปจากตรงนั้นมันช่างทำให้เรารู้สึกว่ามนุษย์ช่างเป็นสิ่งเล็กๆ เมื่อเทียบกับธรรมชาติอันแสนยิ่งใหญ่ แต่เมื่อผมแหงนมองขึ้นไปบนฟ้าบ้าง ท้องฟ้าบนนี้ไม่แตกต่างจากท้องฟ้าที่ผมเห็นจากตีนดอยหรือจากที่ใดๆ แม้จะรู้สึกว่าตัวเองขึ้นมาสูงจากพื้นดินในระดับหลายร้อยเมตร แต่จะเอื้อมมือขึ้นสูงอย่างไรก็ยังไม่ได้แตะถึงไหนสักที
    สายลมพัดมาอื้ออึง คล้ายจะตะโกนบอกย้ำให้รู้ว่าผมขึ้นมาถึงยอดดอยแล้ว
    แต่ท้องฟ้าที่มองเห็น ก็ยังคงอยู่อีกห่างไกลเหลือเกิน
    เมื่อมองขึ้นไปบนฟ้า ผมกลับยิ่งรู้สึกว่ามนุษย์ช่างเป็นสิ่งเล็กน้อยยิ่งกว่าการมองลงมาจากยอดดอยเสียอีก

* * * *

    ทุกวันที่ผ่านพ้น ส่วนใหญ่ผมมักจะใช้เวลามองไปข้างหน้า เดินไปตามจุดหมายที่ตั้งใจไว้ สะสางภารกิจข้างหน้าให้ลุล่วง แก้ปัญหาที่วิ่งเข้ามาทุกวัน แต่บางทีผมก็หันไปห่วงคนข้างๆ เพราะต้องคอยดูแลเพื่อนร่วมทางให้เดินไปได้พร้อมๆ กัน มีบางวันผมหันไปมองข้างหลัง เพราะเรื่องราวในอดีตหลายเรื่องยังตามมาติดอยู่ในใจ
    แต่นานๆ ครั้งในชีวิต ผมก็มองขึ้นไปบนฟ้าบ้าง อาจโดยตั้งใจและไม่ได้ตั้งใจ ผมพบว่าท้องฟ้าเปลี่ยนแปลงอยู่ตลอดเวลา ไม่ใช่เพียงแค่สว่างจ้าเวลากลางวันและมืดมิดเวลากลางคืน แต่ในรายละเอียดของแต่ละช่วงเวลายังแตกต่างกันไปอีกด้วย ท้องฟ้ายังสามารถบ่งบอกและนำพาอารมณ์จิตใจ ท้องฟ้ายังสามารถพาให้เราหลุดจากสภาวะของชีวิตตรงหน้าไปได้ชั่วคราว
    ทุกครั้งที่ผมได้แหงนหน้ามองท้องฟ้า ประโยคแรกที่ฟ้าเบื้องบนกล่าวทักทายกับผมก็คือ ‘นี่เราเกือบจะลืมแบ่งเวลาเอาไว้มองดูท้องฟ้าไปแล้วสินะ’
    แต่บางทีมันอาจจะเป็นประโยคที่ผมเอ่ยทักทายกับตัวเองก็เป็นได้

ตีพิมพ์ครั้งแรก นิตยสาร Mix พฤศจิกายน 2551

* * * * * * * * * *

    นึกถึงเพลงหลายๆ เพลงที่พูดถึงท้องฟ้าไหมครับ? “…ยืนมองท้องฟ้าไม่เป็นเช่นเคย ฤดูร้อนไม่มีเธอเหมือนเก่า…” หรือ “เธอเห็นท้องฟ้านั่นไหม ฉันเก็บเอาไว้ให้เธอ…” ผมคิดว่าท้องฟ้าสามารถเป็นแรงบันดาลใจมหาศาลให้กับมนุษย์ตัวเล็กๆ อย่างเราๆ เสมอมา ไม่ว่าจะเป็นการสร้างแรงปรารถนาที่จะเอาชนะธรรมชาติอันยิ่งใหญ่ หรือแรงบันดาลใจให้สร้างงานศิลปะชิ้นเยี่ยมสักชิ้น หรือแม้แต่เป็นแรงบันดาลใจให้นึกถึงใครสักคนขึ้นมาจนสุดหัวใจ
    …ทุกวันนี้ ยังมีเวลามองท้องฟ้ากันอยู่ใช่ไหมครับ?

ชั้นของชื่อในชื่อของชั้น

สวัสดีอีกหนครับ
    เป็นอีกครั้งที่อยากจะอวดคอลัมน์ในจุดประกาย กรุงเทพธุรกิจ นะครับ ชิ้นนี้เขียนแล้วรู้สึกว่านอกจากจะให้คนอื่นๆ อ่านในหนังสือพิมพ์กันแล้ว ก็น่าจะเอามาให้พี่ๆ น้องๆ ที่เป็นนักอ่านญาติสนิทในบล็อกได้อ่านกันด้วย เพราะมันน่าจะทำให้รู้จักกันได้สนิทสนมขึ้นอีกระดับ เป็นการเปิดเผยแง่มุมของตัวเองที่ไม่ค่อยได้บอกใครจริงๆ น่ะครับ
    ก่อนอ่าน ต้องขอถามกันตรงๆ หนึ่งคำถามในฐานะที่ก็รู้จักกันมาบ้างแล้ว
    คุณคิดว่าชื่อผมแปลกไหมครับ?

* * * * * * * * * *

ชั้นของชื่อในชื่อของชั้น 
   
    ผมชื่อ วิภว์ ครับ
    อ่านออกเสียงว่า วิพ
    คุณพ่อผมตั้งชื่อนี้ให้ใช้มาตั้งแต่เกิด ท่านบอกว่าที่มาของชื่อมาจากอักษรย่อภาษาอังกฤษว่า V.I.P. แต่จริงๆ ในภาษาไทยเราคำว่า  วิภว- ซึ่งมีรากมาจากภาษาบาลี-สันสกฤตก็มีความหมายถึง ความเจริญ, สมบัติ, ความไม่มีไม่เป็น นะครับ
    ตอนเด็กๆ นั้นสารภาพกันตรงๆ ว่าผมไม่ได้ชอบชื่อตัวเองสักเท่าไหร่ เพราะทุกปีเวลาเลื่อนขึ้นชั้นเรียนตอนต้นปีการศึกษาใหม่ๆ ผมต้องอึดอัดกับเวลาที่อาจารย์หลายท่านขานชื่อผมเป็น ‘วิทย์’ ทุกทีไป อาจารย์บางท่านไม่แน่ใจการออกเสียงชื่อของผมก็เอ่ยถามกันตรงๆ ว่าชื่อของผมอ่านว่าอะไรกันแน่ อาจารย์บางท่านก็เรียกผิดโดยไม่เคยคิดถาม จนผมต้องเป็นฝ่ายรวบรวมความกล้าแล้วลุกขึ้นบอกเอง สรุปว่าต้องใช้เวลาหลายคาบเรียนผ่านไปอาจารย์ส่วนใหญ่จึงจะเรียกชื่อผมได้ถูกต้อง
    นอกจาก วิทย์ แล้ว ชื่อของผมยังถูกออกเสียงผิดเป็น วิก, วิช หรือแม้แต่ วิภา แล้วยังมีเรื่องการสะกดชื่อในงานเอกสารต่างๆ จะมีคนเขียนชื่อผมผิดเป็นประจำ มีทั้ง วิทว์, วิปภ์ หรือ วิภาวี ไปเลยก็มี ส่วนเรื่องการเอาชื่อผมมาล้อนั้นไม่ต้องห่วงครับ ชื่อแปลกขนาดนี้มีหรือจะไม่โดน ที่จำได้แม่นก็คือตอนมัธยมต้นมีอาจารย์สอนเลขท่านหนึ่งชอบเรียกผมแบบเล่นๆ แกมเอ็นดูว่า วิม ซึ่งเป็นชื่อยี่ห้อน้ำยาล้างห้องน้ำ
    ผมต้องเจอกับสภาวะการโดนเรียกผิดและเขียนชื่อผิดๆ เช่นนี้มาตลอด กระทั่งปัจจุบันก็ยังเจออยู่บ้างเวลาที่ได้รับการแนะนำตัวกับใครคนใหม่ๆ ในชีวิต หรือเวลาที่ได้จดหมายเชิญไปร่วมงานต่างๆ
    นึกแล้วก็แปลกดี เพราะหากดูการสะกดตามหลักภาษาไทยที่ ภ. สำเภา ออกเสียงเหมือน พ. พาน และตัวอักษรไหนมีการันต์ต้องงดออกเสียง ยังไงๆ ชื่อ วิภว์ ก็ต้องอ่านออกเสียงว่า วิพ แต่คงเป็นเพราะผู้อ่านมักไม่แน่ใจว่าชื่อแบบนี้จะมีอยู่ด้วยหรือ เลยมักจะยึดถือเอาชื่อที่เคยได้ยินมากกว่าอย่าง วิทย์ เอาไว้ก่อน ผมเคยลองสอบถามดูแล้ว บางคนเห็นตัวสะกดชื่อผมแล้วเข้าใจว่าพิมพ์ผิดมากกว่ากลัวตัวเองจะออกเสียงผิดด้วยซ้ำไป
    ดังนั้นถึงจะโดนเรียกผิดมาตั้งแต่เด็กจนโต ผมก็ไม่ได้โกรธโทษใครเท่าไหร่ แต่ยิ่งอยู่มาก็ยิ่งเข้าใจว่าคนส่วนใหญ่ก็ต้องยึดติดกับอะไรที่คุ้นชินไว้ก่อน และการทำอะไรแปลกออกไปจากที่เขาทำๆ กันบางทีก็ต้องเตรียมใจยอมรับกับการเข้าใจผิดไว้บ้าง
    สมัยที่เพิ่งเรียนจบปริญญาตรี ผมก็เริ่มเขียนเรื่องสั้นส่งไปตามนิตยสารต่างๆ ครับ ตอนนั้นผมคิดนามปากกาให้ตัวเองด้วย เวลามีงานตีพิมพ์ที่ไหนก็ใช้เครดิตเป็นนามปากกานั้นไป ไม่ได้ลงชื่อจริงกำกับเอาไว้ ส่วนหนึ่งก็คิดว่าชื่อของตัวเองนั้นจำยาก เรียกยาก อีกส่วนหนึ่งก็เป็นความฝันใฝ่ของนักเขียนหน้าใหม่ด้วยที่อยากมีนามปากกาเท่ๆ ไว้ใช้บ้าง ผมเขียนเรื่องสั้นอยู่ 4-5 ปีก็พอมีชื่ออยู่บ้างในทางเรื่องสั้นด้วยนามปากกานั้น จนมาเจอกับพี่โหน่ง-วงศ์ทนง ชัยณรงค์สิงห์ พี่เขาบอกว่าจะรวมเรื่องสั้นให้ขายเป็นเล่ม ตอนนั้นพี่เขาแนะนำไว้นิดหน่อยว่าน่าจะใช้ชื่อจริง ซึ่งผมก็กลับมานั่งคิดๆ ดูแล้วก็เห็นพ้องด้วย ก็เลยมีหนังสือรวมเรื่องสั้นในชื่อจริงของตัวเองออกมา ทั้งที่ก่อนหน้านี้ก็เขียนเรื่องสั้นโดยใช้นามปากกามาตลอด
    พอเห็นชื่อจริงนามสกุลจริงของตัวเองอยู่บนปกหนังสือที่เราตั้งใจเขียนมาเป็นปีๆ แล้วรู้สึกภูมิใจชะมัดเลยล่ะครับ
    หลังจากนั้นผมเลยใช้ชื่อจริงของตัวเองในงานเขียนมาตลอด น่าตลกที่พอใช้ๆ ไปดันมีคนทักว่าชื่อผมเหมือนนามปากกาก็มี และอานิสงค์อย่างหนึ่งของการที่โดนเขียนชื่อผิดบ่อยๆ ก็คือเวลาผมเขียนชื่อใครในงานเขียน ผมก็มักจะตรวจสอบแล้วตรวจสอบอีกว่าสะกดชื่อเขาไม่ผิดแน่ๆ เพราะเข้าใจหัวอกของคนที่ถูกสะกดชื่อผิดเป็นอย่างดี
    เคยมีคนถามผมว่าคิดจะเปลี่ยนชื่อบ้างไหม ผมตอบได้เลยว่าไม่เคยคิดครับ เหตุผลประการแรกคือเนื่องจากชื่อจริงของผมมีพยางค์เดียวอยู่แล้ว ดังนั้นผมเลยไม่มีชื่อเล่น และไม่ว่าใครๆ ทั้งใกล้ไกล ทั้งเพื่อน พ่อแม่ พี่น้อง ก็เรียกผมด้วยชื่อนี้มาทั้งชีวิตแล้ว ผมก็คุ้นเคยของผมมาตลอด เหตุผลประการต่อมาก็คือน้องชายของผมมีชื่อเล่นว่า ‘แว้บ’ ครับ ดังนั้นเวลาเรียกชื่อพี่น้องคู่กันแล้วมันก็ดูเข้าคู่กันดีอยู่แล้วล่ะ
    จริงๆ แล้วถึงจะโดนเรียกผิดมามากมาย แต่ผมไม่เคยนึกรังเกียจชื่อแปลกๆ ของตัวเองแต่อย่างใด ถึงวันนี้ยังออกจะภูมิใจกับมันด้วยซ้ำ ยิ่งพออาชีพเขียนหนังสือทำให้ชื่อของผมมันผ่านตาใครต่อใครมากขึ้นอีกนิด ก็ยิ่งมีคนมาบอกว่าชื่อผมเท่ดีนะ กลายเป็นตัวบ่งชี้ว่าผลงานของผมคงจะเป็นที่น่าจดจำอยู่บ้าง เขาถึงได้จดจำชื่อของคนเขียนเอาไว้นะ ยิ่งชื่อที่แปลกๆ อย่างนี้ก็น่าจะต้องใช้ความพยายามในการจำมากกว่าชื่อเรียกง่ายๆ อยู่ด้วยสิ …อันนี้ผมคิดเข้าข้างตัวเองสักหน่อย
    แน่นอนครับ วันนี้และต่อไปๆ คนที่อ่านชื่อผมผิดก็ยังมีเรื่อยๆ และเอกสารจดหมายเชิญต่างๆ ก็ยังคงสะกดชื่อผมผิดๆ ถูกๆ อยู่เป็นประจำ
    แต่พอผ่านมาจนปัจจุบัน เรื่องนี้มันไม่ใช่ปัญหาอีกต่อไปแล้วครับ เพราะถึงจะยังมีใครใหม่ๆ อีกหลายคนที่คุ้นเคยกับชื่ออื่นๆ ที่คล้ายๆ แต่ไม่ใช่ชื่อของผมก็ไม่เป็นไรหรอก
    เอาเป็นว่าผมคุ้นเคยและภูมิใจในชื่อของตัวเองก็แล้วกัน

ตีพิมพ์ครั้งแรก กรุงเทพธุรกิจ 26 กันยายน 2551

* * * * * * * * * *

    ถึงตรงนี้ผมมีข้อคิดเรื่องชื่ออีกอย่างหนึ่งครับ
    คือว่าถ้าวันหนึ่งผมมีโอกาสได้ตั้งชื่อลูกของตัวเอง (หรือแม้แต่ลูกของคนอื่นก็ตาม) ผมจะตั้งชื่อแบบไม่ธรรมดาให้แน่นอน
    เพราะประสบการณ์แปลกๆ เรื่องชื่อแปลกๆ ที่ผมได้รับจากชื่อตัวเองนั้น เป็นประสบการณ์ที่มีค่าจริงๆ นะครับ

ศิลปะไม่ต้องเข้าใจ

กลับมาอีกหนจนได้นะครับ
    กลับมาคราวนี้มีคอลัมน์ใหม่มาแนะนำครับ เป็นคอลัมน์ชื่อ Life is Learning ที่ทางทีมงานเซ็กชั่นจุดประกาย หนังสือพิมพ์กรุงเทพธุรกิจ ให้เกียรติผมไปเขียนเดือนละครั้ง ก็เลยเอามาโปรโมตกันสักหน่อย เผื่อว่าจะมีคนได้อ่านบล็อกแล้วตามไปอ่านในหนังสือพิมพ์ (จริงๆ ควรจะเป็นได้อ่านในหนังสือพิมพ์แล้วตามมาอ่านบล็อกมากกว่า)
    ผมเขียนคอลัมน์นี้มาสี่ครั้งแล้วครับ หวังว่าจะเขียนได้ยาวนาน ชิ้นที่เอามาลงให้ดูเป็นงานที่ตีพิมพ์ไปเมื่อปลายเดือนสิงหาคมที่ผ่านมา ผมตั้งชื่อว่า ศิลปะไม่ต้องเข้าใจ ลองอ่านกันดูนะครับ…

* * * * * * * * * *

ศิลปะไม่ต้องเข้าใจ

    …หลังออกมาจากโรงภาพยนตร์อาร์ตเฮาส์ย่านอาร์ซีเอ เพื่อนผมหันมาถามว่า “หนังเมื่อกี๊มันจะสื่ออะไรวะ ดูไม่รู้เรื่องเลย”
    …หลังจากเดินดูนิทรรศการศิลปะจัดวางในแกลลอรี่ย่านสุขุมวิทอยู่พักใหญ่ เพื่อนร่วมงานของผมก็หันมาบอกว่า “สวยดี แต่ดูไม่ค่อยรู้เรื่องนะ”
    …ในคอนเสิร์ต ริก วชิรปิลันธ์ ที่หอประชุมใหญ่ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ พอฟังเพลงของนักร้องสาวสุดเซอร์จบไปหนึ่งเพลง คนข้างๆ ก็หันมาบอกผมว่า “ฟังไม่รู้เรื่องเลยว่ะ เขาร้องว่าอะไร”

    เนื่องจากทำอาชีพเป็นสื่อบันเทิงที่มีหน้าที่แนะนำหนัง เพลง หนังสือ และงานศิลปะให้กับใครต่อใคร ผมจึงได้พบเจอคำถามประมาณนี้ค่อนข้างบ่อย บางครั้งเพื่อนดูหนังไม่รู้เรื่องแล้วโทรมาถามผมก็มี บางทีเพื่อนอ่านวรรณกรรมไม่เข้าใจแล้วโทรมาถามก็เคย
    แต่คำตอบแรกๆ ของผมส่วนใหญ่มักจะเป็นประโยคที่ว่า “ไม่เห็นต้องรู้เรื่องเลยนี่”
    ตอบไปง่ายๆ ไปแบบหน้าไม่อายอย่างนี้แหละ เพราะผมคิดว่าประเด็นสำคัญของการเสพงานศิลปะคือ เราควรจะเสพแล้ว ‘รู้สึก’ ก่อนที่จะ ‘รู้เรื่อง’ นะครับ
    แน่นอนว่างานศิลปะหลายชิ้นที่ว่าดูไม่รู้เรื่องนั้น ศิลปินก็คงมีแนวความคิดในการทำงานซ่อนอยู่ เส้นสายลายสีฉูดฉาดอาจจะถูกออกแบบมาให้สื่อถึงความโกรธเกรี้ยว หรือเสียงร้องบิดเบี้ยวอื้ออึงอาจจะเป็นตัวแทนของเสียงในจิตใจจากผู้คนแห่งสังคมเมือง แต่เรื่องแบบนี้ถ้าศิลปินไม่ได้ไปยืนอธิบายให้กับผู้เสพรับทราบกันเป็นรายตัว ใครเล่าจะไปเข้าใจได้ตรงเป๊ะ …ที่สำคัญ ทำแบบนั้นจะไปสนุกอะไรล่ะครับ?
    หลายๆ ครั้งเมื่อเราเห็นชิ้นงานศิลปะที่ดูแล้ว ‘อาร์ตๆ’ ความรู้สึกแรกจึงมักจะเป็นความไม่เข้าใจ
    แต่การเริ่มต้นด้วยความไม่เข้าใจนี่เองที่เป็นเสน่ห์อย่างหนึ่งของการเสพงานศิลปะ เพราะไม่เข้าใจจึงเกิดอาการใคร่รู้ เพราะใคร่รู้จึงเกิดความพยายามในการตีความ ส่วนใหญ่เมื่ออยากตีความแล้ว ผู้เสพอย่างเราๆ ก็มักจะเอาความรู้สึก อารมณ์ ตลอดจนประสบการณ์ และรสนิยมส่วนตัว เข้าไปวิเคราะห์ชิ้นงานนั้น
    สิ่งหนึ่งที่เราจะได้ใช้แน่ๆ ในขั้นตอนเหล่านี้ก็คือ ‘จินตนาการ’ ครับ …นี่ล่ะที่เขาว่า ศิลปะทำให้เกิดจินตนาการ
    นอกจากนี้ ผมคิดว่าระดับความพอใจในการวิเคราะห์ของคนเรายังไม่เท่ากันด้วย
    ในแวบแรก บางคนอาจจะตัดสินใจได้ทันทีว่าชอบหรือไม่ชอบชิ้นงานนั้นๆ เพราะใช้อารมณ์เข้าไปสัมผัส แค่นั้นก็พอแล้วสำหรับบางคน …ในแวบที่สอง อีกบางคนอาจนึกอยากวิเคราะห์ต่อไปว่า แล้วที่ชอบหรือไม่ชอบนั้นเป็นเพราะอะไร คราวนี้ก็เป็นหน้าที่ของประสบการณ์ ความทรงจำ รสนิยม และอะไรต่อมิอะไรที่ติดตัวของกันมา แค่นี้ก็พอแล้วสำหรับอีกบางคน …ในแวบต่อๆ มา ยังมีอีกบางคนอาจจะอยากได้ข้อมูลในเชิงลึกเพื่อประกอบการวิเคราะห์เข้าไปอีก ทีนี้เขาก็อาจจะไปตามตัวศิลปินหรือตามบทสัมภาษณ์ของศิลปินเจ้าของงาน ไม่ก็อาจจะไปหาอ่านบทวิจารณ์ของเหล่าคอลัมนิสต์นักวิจารณ์เพื่อหาความเห็นเพิ่มเติม หรือกระทั่งลงทุนไปลงทะเบียนเรียนศึกษาเพิ่มเติมด้วยตัวเองเลยก็เป็นได้
    ทุกคนไม่มีใครผิด ไม่มีใครถูก เพียงแค่ระดับความพอใจไม่เท่ากันเท่านั้น บางคนอาจจะรู้สึก คิด และเลือกที่จะเข้าใจงานชิ้นนั้นๆ ในความหมายของตัวเอง บางคนอาจจะเอาทฤษฎีเข้ามาจับ เอาแนวคิดของศิลปินเข้ามาตีความ นั่นก็อยู่ที่ใครจะเลือกวิเคราะห์แบบใด
    แต่แน่นอน ทุกคนล้วนเริ่มต้นจากความไม่เข้าใจกันทั้งนั้น
    และการที่ผู้เสพศิลปะสามารถตีความได้หลากหลายอย่างนี้นี่แหละ ที่ทำให้การศิลปะเป็นเรื่องน่าสนุก ยิ่งนำมาแลกเปลี่ยนความเห็นกันได้ ก็ยิ่งทำให้เข้าใจในตัวตนและความคิดอ่านของแต่ละคนกันมากขึ้น และที่สำคัญ การที่เราดูงานศิลปะแล้วเกิดความรู้สึกบางอย่าง จนอยากวิเคราะห์ว่าทำไมตัวเองชมงานชิ้นนั้นแล้วรู้สึกอย่างนั้น นั่นก็น่าจะทำให้เราเข้าใจตัวของตัวเองได้มากขึ้นด้วย
    และการตีความกลวิธีการเสพงานศิลปะที่ผมเล่ามา ก็เป็นวิธีคิดของผมเพียงลำพังคนเดียวเช่นกัน ไม่น่าจะถูกหรือผิด ผมเพียงรู้ว่าผมคิดอย่างนี้มาจากประสบการณ์ ความทรงจำ และจินตนาการของผมนี่ล่ะ
    ในชีวิตการเป็นคนทำหนังสือ ครั้งหนึ่งผมเคยทำหนังสือเล่มเล็กๆ เล่มหนึ่งที่รวบรวมนิยามคำว่า ‘ศิลปะ’ จากคนหลากหลายเอาไว้ครับ ปรากฏว่าบางคนให้คำนิยามแบบเฉพาะเจาะจง บางคนให้นิยามแบบนามธรรม บางคนนิยามแบบตลกขบขัน ที่น่าสนใจก็คือไม่มีใครให้นิยามคำว่า ‘ศิลปะ’ ได้เหมือนกันเลย ต่างคนต่างก็มีความหมายไว้อธิบายคำคำนี้เป็นของตัวเองทั้งสิ้น
    สำหรับผม, ผมคิดว่า ‘ศิลปะ’ คงคล้ายๆ กับคำว่า ‘ชีวิต’ และคล้ายๆ กับ ‘ความรัก’ ตรงที่เราอธิบายมันไม่ได้ชัดเจน ไม่อาจเข้าใจมันได้ด้วยนิยามสากลที่ทุกคนเห็นพ้องต้องกัน
    แต่ถ้าชีวิตคือการค้นหา ผมก็คิดว่าทุกคนควรมีนิยามของตัวเองสำหรับถ้อยคำเหล่านี้นะครับ

ตีพิมพ์ครั้งแรก กรุงเทพธุรกิจ 29 สิงหาคม 2551

* * * * * * * * * *

    อ่านมาถึงตรงนี้ก็ต้องโปรโมตปิดท้ายกันว่า ถ้าสนใจคอลัมน์นี้คงต้องไปตามอ่านกันในหนังสือพิมพ์กรุงเทพธุรกิจ เซ็กชั่นจุดประกาย ทุกๆ วันศุกร์ต้นเดือนนะครับ
    แล้วเจอกันใหม่เร็วๆ นี้ครับผม